a na tygrysy mają wisy, czyli broń w powstaniu warszawskim

pałacyk michla, żytnia, wola, czyli powstańcze adresy

żyrafy wchodzę do szafy, czyli powstańcze kryptonimy

63 dni walki o wolność, czyli powstańcze kalendarium

kalendarium

63 dni walki o wolność – zobacz jak przebiegało powstanie warszawskie dzień po dniu.

Od rana łączniczki przekazują rozkazy o rozpoczęciu powstania o 17.00 (godzina „W”).

Do pierwszych walk z Niemcami dochodzi ok. godziny 14.00 na Żoliborzu.
Powstańcy zdobywają Pocztę Główną, Polską Wytwórnię Papierów Wartościowych, Pałac Krasińskich, fabrykę Monopolu Tytoniowego oraz Elektrownię Warszawską na Powiślu.

W wyniku ran umiera Krystyna Krahelska „Danuta” – poetka, autorka jednej z najpopularniejszych piosenek powstańczych „Hej chłopcy, bagnet na broń!”.

Ukazuje się pierwszy powstańczy numer „Biuletynu Informacyjnego” Armii Krajowej.

Niemcy dokonują egzekucji ponad 600 osób z więzienia przy ul. Rakowieckiej.
Powstańcy opanowują Dworzec Pocztowy, Pałace Blanka i Mostowskich oraz Arsenał.

Niemieckie bombowce bombardują Warszawę.
Rozpoczyna się fala masowych rozstrzeliwań, grabieży, podpaleń i gwałtów na Ochocie.

Komendant Okręgu Warszawa AK wzywa mieszkańców do budowy barykad.

Sztab powstania opuszcza hotel „Victoria” i przenosi się do budynku PKO przy ul. Jasnej.

Ginie Krzysztof Kamil Baczyński, poeta, żołnierz Batalionów AK „Zośka” i „Parasol”.

Polskie i brytyjskie samoloty dokonują pierwszych zrzutów nad walczącą Warszawą.

Powstańcy zdobywają „Gęsiówkę” – niemiecki obóz koncentracyjny (KL Warschau) przy ul. Gęsiej, uwalniając 348 Żydów.

Brygada SS Oskara Dirlenwangera morduje na Woli około 20 tys. ludzi, wkrótce liczba ofiar wzrośnie do 40 tysięcy.

Kończy się niemiecko-sowiecka bitwa na przedpolach Pragi.

Rozpoczyna działalność harcerska poczta polowa.

Niemcy uruchomiają obóz przejściowy w Pruszkowie (Dulag 121) dla ludności cywilnej Warszawy, przez który przejdzie ok. 550 tysięcy mieszkańców stolicy.

Zgrupowanie „Radosław” walczy na cmentarzach kalwińskim i ewangelickim.
Obwieszczenie o powszechnym obowiązku pracy w „Komunikacie Informacyjnym” wydawanym przez Delegaturę Rządu RP na m.st. Warszawę.

Ukazują się powstańcze pisma: „Kurier Stołeczny” i „Barykady Powiśla”.

Podczas ewakuacji Pałacu Bruehla, siedziby gubernatora dystryktu warszawskiego Ludwiga Fischera, ginie jego zastępca – dr Herbert Hummel.

Ukazuje się rozkaz płk. Chruściela „Montera” regulujący zasady posługiwania się bronią oraz przepisy dotyczące wyposażenia i umundurowania.

Powstańcy otrzymują pierwsze krzyże Virtuti Militari za udział w walkach z Niemcami.

Odwrót Zgrupowania „Radosław” w kierunku Starego Miasta; z funkcji dowódcy zgrupowania ustępuje ciężko ranny ppłk Jan Mazurkiewicz „Radosław”.

Wojska niemieckie opanowują Wolę i Ochotę.

Ukazuje się pierwszy numer pisma „Barykada”.

Niemcy odbijają budynki Dyrekcji Wodociągów i Kanalizacji, Starostwa Grodzkiego Śródmiejsko-Warszawskiego, Wojskowego Instytutu Geograficznego, Miejskiego Instytutu Higieny i Domu Turystycznego.

Do Auschwitz docierają dwa pierwsze (12 i 13 sierpnia) transporty z 6 tysiącami warszawiaków, umieszczonych po wybuchu powstania w obozie przejściowym w Pruszkowie. W sumie Niemcy deportują z Warszawy ok. 550 tys. mieszkańców i ok. 100 tys. ludzi z najbliższych okolic miasta. 55 tys. osób wywieźli stamtąd do obozów koncentracyjnych, z czego ok. 13 tys. do Auschwitz.

Niemcy zajmują Stawki, co powoduje zamknięcie pierścienia wokół Starego Miasta.

W wyniku eksplozji niemieckiego transportera, zdobytego przez powstańców, śmierć ponosi co najmniej 300 osób, wśród nich 67 żołnierzy Batalionu „Gustaw”.

W kinie „Palladium” przy ul. Złotej odbywa się dziennikarski pokaz kroniki filmowej „Warszawa walczy”.

Walki o Uniwersytet Warszawski.

Powstańcy zdobywają transporter opancerzony z Dywizji SS „Wiking”, nazwany „Jasiem”, a potem „Szarym Wilkiem”.

Ewakuacja Szpitala Maltańskiego z ul. Senatorskiej na ul. Zgoda.

Uroczystości w oddziałach powstańczych z okazji Święta Żołnierza Polskiego, obchodzonego na pamiątkę Bitwy Warszawskiej 1920 r.
W walkach na Starym Mieście śmierć ponoszą żołnierze-poeci: Tadeusz Gajcy i Zdzisław Stroiński, związani z konspiracyjnym pismem „Sztuka i Naród”.
Polskie Radio nadaje pierwszą, słyszalną w Londynie, audycję z powstańczej Warszawy.

Niemcy tworzą Grupę „Dirlenwanger”, liczący ok. 6,5 tys. oddział, dowodzony przez SS-Oberfuehrera Oskara Dirlenwangera, którego podkomendni zasłynęli ze szczególnego okrucieństwa podczas rzezi Woli.

Niemcy zajmują Zamek Królewski.

Niemcy opanowali Politechnikę Warszawską.

Powstańcy, po zaciętych walkach, zdobywają budynek PAST-y (Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej przy ul. Zielnej.

Powstańcy wycofują się z Muranowa na Stare Miasto.

Polacy tracą ponad 400 zabitych i rannych, podczas nieudanej próby przebicia oddziałów powstańczych z Kampinosu i Żoliborza na Stare Miasto.

Niemcy wysadzają Pawiak oraz pobliskie więzienie dla kobiet, nazywane Serbią.

Projekcja drugiej kroniki filmowej „Warszawa walczy” w kinie „Palladium”.

Powstańcy zdobywają budynek tzw. Małej PAST-y (podstacji telefonów) przy ul. Piusa XI (obecnie ul. Piękna).

Powstańcy odbijają kościół św. Krzyża na Krakowskim Przedmieściu i Komendę Policji.

Polskie natarcie na Uniwersytet Warszawski.

Powstańcy opanowują „Cafe Club” przy ul. Nowy Świat.
Sztab Komendy Głównej AK ewakuował się kanałami ze Starego Miasta do Śródmieścia.

Ppłk Mazurkiewicz ponownie obejmuje dowództwo nad Zgrupowaniem AK „Radosław”, zastępując ciężko rannego mjr. Wacława Janaszka „Bolka”.

Niemcy wypierają powstańców z Katedry św. Jana przy ul. Świętojańskiej zdobywają też Szpital św. Jana Bożego przy ul. Bonifraterskiej.

Niemcy zajmują budynki Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych.

Okręgowy Delegat Rządu na Warszawę Marceli Porowski podpisuje zarządzenie o powszechnym obowiązku pracy dla mężczyzn (od 17 do 50 lat) i kobiet (od 17 do 40 lat).

USA i Wielka Brytania ogłaszają deklaracje, na mocy których żołnierzom AK przyznano pełnię praw kombatanckich.
Niemcy mordują ok. 300 pacjentów szpitala św. Jana Bożego. Podobna liczba chorych ginie lub jest ranna w wyniku bombardowania Szpitala Ujazdowskiego przy Chełmskiej.

Nieudana próba przebicia się oddziałów powstańczych z Grupy „Północ” AK ze Starego Miasta do Śródmieścia; ok. 300 rannych i zabitych.

W kościele Sakramentek na Nowym Mieście w wyniku nalotu ginie ok. 1000 osób.

Ponad 300 ofiar bombardowania Pasażu Simonsa, u zbiegu ulic Długiej i Nalewki.

Niemcy wywożą do KL Stutthof ponad 3100 więźniów obozu w Pruszkowie, wśród nich m.in. powstańców warszawskich.

Rozkaz Naczelnego Wodza gen. Kazimierza Sosnkowskiego do żołnierzy AK, zawierający ostrą krytykę postawy zachodnich aliantów wobec Powstania Warszawskiego i Polski.

Kapitulacja sił powstańczych na Starym Mieście – łącznie podczas walk poległo ok. 7 tys. żołnierzy AK, co stanowiło ok. 40 proc. całości strat w powstaniu.

Zniszczeniu od niemieckiego pocisku ulega Kolumna Zygmunta III Wazy na Placu Zamkowym.

Niemcy mordują ok. 1300 osób w opuszczonym przez powstańców Starym Mieście.

Poczta Polowa AK emituje pierwszy powstańczy znaczek, według projektu Stanisława Tomaszewskiego „Miedzy”.

Niemcy zajmują Sadybę.

Zmasowany atak bombowy niemieckich samolotów na Warszawę.

Powstańcy opanowują gmach Związku Chrześcijańskiej Młodzieży Męskiej (YMCA) przy ul. Konopnickiej.

Niemcy uznają prawa kombatanckie żołnierzy AK.

Rozwiązanie Grupy „Północ” AK.

Ppłk Mazurkiewicz „Radosław” został mianowany dowódcą odcinka Czerniaków.

Bombardowanie gmachu PKO przy ul. Jasnej i elektrowni na Powiślu.

Powstańcy wycofują się z elektrowni na Powiślu.
Padają ostatnie punkty polskiego oporu na Powiślu.

Rozmowy delegacji powstańczej, w składzie m.in. z wiceprzewodniczącą Prezydium Zarządu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża Marią Tarnowską, z głównodowodzącym wojsk niemieckich gen. SS i Policji Erichem von dem Bachem-Zelewskim w sprawie ewakuacji ludności cywilnej z Warszawy.

Władze powstańcze wprowadzają na Żoliborzu godzinę policyjną, obowiązującą od 20.00.

Ewakuacja 5 tys. cywilów z terenów ogarniętych walkami do części Śródmieścia zajmowanej przez Niemców.

Natarcie Armii Czerwonej na przedmoście warszawskie.

Polskie Radio ogłasza listę 28 niemieckich dowódców, którzy byli odpowiedzialni za zrujnowanie Warszawy. Oprócz gen. von dem Bacha-Zelewskiego znaleźli się na niej m.in. generałowie Rainer Stahel i Heinz Reinefarth.

Odezwa gen. von dem Bacha-Zelewskiego do mieszkańców Warszawy, zrzucająca odpowiedzialność za fiasko polsko-niemieckich pertraktacji na dowództwo AK.

Niemcy wysadzają mosty: Poniatowskiego, Kierbedzia, Gdański i Średnicowy.

Kolejne dwie duże (13 i 17 września) deportacje warszawiaków do Auschwitz. W sumie przewieziono tam już 4 tys. osób.

Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych gen. Kazimierz Sosnkowski awansował płk. Chruściela „Montera” do stopnia generała brygady „za wybitne dowodzenie i przykład osobistego męstwa w walkach o Warszawę”.

Józef Stalin podpisał w Moskwie rozkaz o zdobyciu Pragi.

W walkach o Pragę zginęło, zostało rannych lub zaginęło 1792 żołnierzy 1. Dywizji Piechoty Ludowego Wojska Polskiego im. Tadeusza Kościuszki.

Sowieckie zrzuty broni i żywności; ich samoloty odbyły 282 loty nad walczącą stolicą.

Natarcie wojsk niemieckich na Górny Czerniaków.

Pierwsze oddziały 1. Dywizji Piechoty LWP lądują na przyczółku czerniakowskim.

Początek walk 3. Dywizji Piechoty LWP o przyczółki warszawskie na lewym brzegu Wisły (16-23 września).

Niemieckie lotnictwo bombarduje budynek kina „Helgoland”, w którym powstańcy stworzyli obóz dla jeńców niemieckich.

Część oddziałów 2. Dywizji Piechoty LWP przedostaje się na Żoliborz.

Nieudane próby nawiązania łączności telefonicznej dowództwa AK ze sztabem Armii Czerwonej.

Nad Warszawą pojawia się ponad 100 amerykańskich samolotów B-17, które dokonują zrzutów.
Gen. Komorowski „Bór” w odezwie do powstańców wzywa do dalszego oporu zbrojnego przeciw Niemcom.

Kolejne oddziały 2. Dywizji Piechoty LWP przeprawiają się przez Wisłę na przyczółek czerniakowski.

Dowodzony przez ppłk. Mazurkiewicza „Radosława” oddział ok. 200 powstańców przedostaje się kanałami z Czerniakowa na Mokotów.

Gen. Komorowski „Bór” wydaje rozkaz o utworzeniu Warszawskiego Korpusu AK – regularnych oddziałów Wojska Polskiego złożonych z sił powstańczych. Dowódcą korpusu mianuje gen. Chruściela „Montera”.

Alianckie lotnictwo dokonuje ostatnich zrzutów zaopatrzenia nad Warszawą.

Walki 6. pułku piechoty LWP z Niemcami na Żoliborzu.

Gen. Chruściel „Monter” wysyła do marszałka ZSRS Konstantego Rokossowskiego pismo, w którym oferuje pomoc wojskową w planowanym sowieckim szturmie na Warszawę.

Niemcy zdobywają przyczółek czerniakowski, broniony przez powstańców i żołnierzy LWP, mordując następnie ok. 200 rannych.

Komendant Obwodu Mokotów AK ppłk Józef Rokicki „Karol” przeprowadza ewakuację swych wojsk z Mokotowa do Śródmieścia. Nie dociera do niego rozkaz gen. Chruściela „Montera” nakazujący dalszą obronę Mokotowa.

Niemcy rozstrzeliwują 98 powstańców, którzy wychodzili z kanału przy ul. Chocimskiej.

Kapitulacja oddziałów powstańczych (ok. 2 tys. żołnierzy) na Mokotowie.
Pertraktacje polsko-niemieckie w sprawie zakończenia walk w Warszawie.

Do KL Stutthof trafia transport 1258 mieszkańców Warszawy i powstańców.

Na Żoliborzu powstańcy wycofują się z Twierdzy Zmartwychwstanek przy ul. Krasińskiego.

W bitwie pod Jaktorowem Niemcy rozbijają Grupę AK „Kampinos”.

Prezydent RP na uchodźstwie Władysław Raczkiewicz zwolnia ze stanowiska Naczelnego Wodza Polskich Sił Zbrojnych gen. Sosnkowskiego i powołuje na to stanowisko gen. Komorowskiego „Bora”.

Adolf Hitler nadaje dowódcom wojsk niemieckich w Warszawie wysokie odznaczenia wojskowe za tłumienie powstania w Warszawie. Gen. von dem Bach-Zelewski i SS-Oberfuehrer Dirlenwanger otrzymali Krzyże Rycerskie Żelaznego Krzyża, a gen. Reinefarth – Liście Dębowe do Krzyża Rycerskiego Żelaznego Krzyża.

Kapitulacja oddziałów powstańczych na Żoliborzu. Do niewoli trafia 1490 żołnierzy AK.

Gen. Komorowski „Bór” zapowiada wszczęcie rozmów kapitulacyjnych z Niemcami.

W kwaterze gen. von dem Bacha-Zelewskiego w Ożarowie przedstawiciele Komendy Głównej AK płk Kazimierz Iranek-Osmecki „Jarecki” i ppłk Zygmunt Dobrowolski „Zyndram” podpisują „Układ o zaprzestaniu działań wojennych w Warszawie”, przewidujący przerwanie walki o godz. 21.00 czasu warszawskiego.

Rozpoczyna działalność komisja łącznikowa, której celem jest utrzymanie porządku w mieście oraz zabezpieczenie ewakuacji powstańców i cywilów. Jej organem wykonawczym jest tzw. batalion osłonowy złożony z żołnierzy AK.

Prezydent Raczkiewicz zarządził dwutygodniową żałobę w Polskich Siłach Zbrojnych.

Gen. Komorowski „Bór” wydaje pożegnalny rozkaz do żołnierzy AK.

Gen. Leopold Okulicki „Niedźwiadek” zostaje Komendantem Głównym AK.

Powstańcze Polskie Radio i radiostacja „Błyskawica” nadają ostatnie audycje.
Do niewoli niemieckiej trafia 11 668 żołnierzy broniących Śródmieścia, a także członkowie naczelnego dowództwa powstania z gen. Komorowskim „Borem” na czele.

aktualności

Wielkopolska Barykada 1944!

Już w najbliższą sobotę na dziedzińcu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego stanie Wielkopolska Barykada 1944. Będzie to hołd dla wielkopolskich…

czytaj więcej

podcasty o bohaterach na youtube

W ramach projektu przygotowaliśmy wywiady z naszymi bohaterami, w których postaci wcielili się aktorzy ze Studenckiego Koła Literacko-Teatralnego "Dygresja" działającego…

czytaj więcej

Kolejowa poczta specjalna i zestaw pocztowy z bohaterami akcji

Poczta powstańcza to jeden z symboli Powstania Warszawskiego. Przypominamy o niej edycją specjalnych znaczków pocztowych, pocztówek, kopert i stempli, które…

czytaj więcej

Patronat honorowy

Mecenat

Patronat medialny

Partnerzy